Gmurowo

4Nieco feudalnego charakteru zawdzięcza ten nieduży dwór wysokiej kwadratowej wieży, łączącej elementy renesansowe z gotyckimi. Renesansowe są półkoliste zamknięcia okien oraz odkreślające poszczególne kondygnacje gzymsy, gotyckie – blanki i narożne sterczyny. Sam korpus parterowy, nakryty dachem dwuspadowym, z murowanymi gankami na osi obu elewacji i wystawkami dachowymi zwieńczonymi trójkątnie. Dwór zbudowany w drugiej połowie XIX wieku i potem częściowo przebudowany. Gmurowo stało się niezależnym majątkiem dopiero-jak się wydaje-po pierwszej wojnie. Wcześniej było zapewne większym gospodarstwem włościańskim na terenie miejscowości Stare. Do wielkości majątku ziemskiego powiększone zostało przez zakup części dóbr Stare, stanowiących własność niemieckiej rodziny Orlandów. Wówczas też chyba nadano temu nowo utworzonemu majątkowi nazwę Gmurowo od nazwiska właścicieli Gmurowskich. Gmurowo w 1930 roku było własnością Wojciecha Gmurowskiego. Majątek w 1926 roku liczył 321 hektarów.

Grylewo

3Ładny, niski dwór parterowy, z wydatnym piętrowym ryzalitem na osi zwieńczonym trójkątnym frontonem, nakryty bardzo wysokim, łamanym dachem polskim nadającym mu późnobarokowy charakter. W fasadzie ogrodowej niewielka wystawka. Dwór zbudowany w końcu XVIII wieku dla ówczesnych właścicieli Grylewskich. Grylewo znane jest co najmniej od przełomu XIII i XIV wieku, kiedy stanowiło własność cystersów z Łekna. W znacznie późniejszych czasach należało do Grylewskich, Goetzendorf-Grabowskich, później do Hutten-Czapskich, a w okresie międzywojennym do Płacheckich.

W roku 1930 właścicielem Grylewa był Edward Ptachecki. Majątek w 1926 roku liczył 1117 hektarów i miał gorzelnię.

Kurcew

2Niewielki dwór w stylu renesansowej willi włoskiej o wyśmienitych proporcjach małe arcydzieło – na planie krzyża z dobudówkami między ramionami, z gankiem głównego wejścia wspartym na czterech filarach dźwigających taras pierwszego piętra, na który prowadzą trzy arkadowe okna zwieńczone trójkątnym frontonem szczytu. Bardzo oryginalna strona ogrodowa bez zejścia – w jego miejscu dwa bardzo duże prostokątne okna parteru, nad którymi takie same pierwszego piętra. Dwór zbudowany zapewne w drugiej połowie XIX wieku.

Kurcew w XIX wieku był własnością Zielonackich, w tym, w 1883 roku, Aleksego Zielonackiego. W wieku XX należał do Grabskich.

W 1939 roku Kurcew był własnością Jadwigi Grabskiej. Majątek w 1926 roku liczył 360 hektarów.

Potulice

1Niestety z rozległej rezydencji nawiązującej do architektury XV-wiecznych pałaców włoskich, wzniesionej pod koniec lat sześćdziesiątych XIX wieku przez znanego architekta Stanisława Hebanowskiego, pozostała jedynie narożna wieża oraz fragment jednego ze skrzydeł. Cała pozostała część została w barbarzyński sposób przebudowana w pozbawiony charakteru blok mieszkalny. Wieża na planie kwadratu, czterokondygnacyjna, zwieńczona machikutowym gzymsem i krenelażem.

Potulice w XIX i XX wieku należały do Potulickich, chociaż nie były ich gniazdem, gdyż Potuliccy wywodzili się z Potulic w powiecie wągrowieckim. W 1887 roku były własnością hrabianki Anieli Potulickiej (1861-1932) i w jej rękach pozostawały aż do okresu międzywojennego. Potulice były tylko częścią jej ogromnej fortuny. Przed śmiercią przekazała ona swoje majątki na cele społeczne – naukowe, edukacyjne i kościelne. W czasie drugiej wojny światowej w Potulicach był niemiecki obóz koncentracyjny, a po 1945 roku komunistyczny.

W 1930 roku Potulice należały do hrabianki Anieli Potulickiej. Majątek w 1926 roku liczył 2263 hektary.

Targownica

15Bardzo prosty, chociaż nie bez pewnego wdzięku, neoklasycystyczny dwór, zbudowany w 1847 roku dla Tańskich na miejscu starszej, zapewne XVI II-wiecznej siedziby. Parterowy, z pozornym ryzalitem w części środkowej zawierającej wejście, z facjatą zwieńczoną trójkątnym szczytem, w którym data budowy w kolistym medalionie.

Targownica występuje w dokumentach co najmniej od 1388 roku, kiedy to Andrzej z Żernik zwrócił ją klasztorowi w Trzemesznie, gdyż dzierżawili ją jego przodkowie. Własnością klasztoru pozostawała aż do kasaty pruskiej w końcu XVIII wieku. Po 1830 roku należała do Grabskich, Tańskich, Sawickich, a od roku 1880 do Głoszkowskich, w których rękach pozostawała aż do drugiej wojny światowej.

W 1939 roku właścicielką Targownicy była Maria Głoszkowska. Majątek w 1926 roku liczył 315 hektarów.