Pomarzanki

9Parterowy dwór, nakryty dachem dwuspadowym, z pozornym ryzalitem na osi przechodzącym w wystawkę dachową i poprzedzonym pierwotnie murowanym lub drewnianym gankiem, zbudowany pod koniec XIX wieku.

Pomarzanki występują w dokumentach co najmniej od 1523 roku, kiedy to – jak wynika z zapisów – ich mieszkańcy składali proboszczowi jabłkowskiemu meszne, to jest coroczną obligatoryjną opłatę za zamówienie mszy świętej w ich intencji, w wysokości wiertela żyta i owsa z jednego łana. W XVI wieku Pomarzanki należały do Jabłkowskich, w XVII wieku do Węgorzewskich, w XVIII wieku do Brzeskich, w tym do Piotra Brzeskiego, chorążego radziejowskiego. W XIX i XX wieku własność Buchowskich: na przełomie wieków Kajetana Buchowskiego, a w okresie międzywojennym Cecylii Buchowskiej.

W roku 1939 właścicielką Pomarzanek była Cecylia Buchowska. Majątek w 1926 roku liczył 465 hektarów.

Zieliniec

8Eklektyczny pałac z początku XX wieku obecnie piętrowy, nakryty dachami czterospadowymi, z bliźniaczymi wieżami i czterokolumnowym portykiem, zeszpecony powojenną przebudową.

Zieliniec, zwany też dawniej Zielonym Dębem, występuje w dokumentach od XIII wieku, kiedy to w 1288 roku rycerz Dzierżykraj przekazał między innymi Zielony Dąb swym synom: Jackowi i Jaksławowi. Gniazdo Zielińskich herbu Jelita. Później Zieliniec należał do Tomickich, Mieszkowskich, Mikorskich, Pilaskich, a w XX wieku do Wilkoszewskich.

W 1930 roku Zieliniec był własnością Witolda Wilkoszewskiego. Majątek w 1926 roku liczył 651 hektarów.

Ziółkowo

7Prosty, bezpretensjonalny, posiadający pewną szlachetność proporcji i dekoracji piętrowy dwór, z dość okazałym gankiem o czterech kolumnach dźwigających taras pierwszego piętra, nakryty dość płaskim dachem czterospadowym, zbudowany zapewne w drugiej potowie XIX wieku.

Ziółkowo występuje w dokumentach od 1337 roku. Od końca XIV wieku, przez wiek XV i XVI własność Krajewskich, a następnie Bodzewskich, Kąkolewskich, Włostowskich i Kosickich. W XIX wieku Ziółkowo należało do Mielęckich, Zakrzewskich i Burskich. Potem przeszło w ręce niemieckie.

W 1926 roku Ziótkowo stanowiło własność Niemca Emila Kirschsteina. Majątek liczył 364 hektary.

Wysocko Wielkie

6Z ładnego dworu wzniesionego w „guście włoskim” w 1850 roku dla Aleksandra Ślepowron-Nasierowskiego pozostała jedynie mocno zniekształcona po wojnie bryła. Pierwotnie był to budynek piętrowy, z nieco wyższym płytkim ryzalitem na osi zwieńczonym trójkątnie, nakryty płaskim dachem czterospadowym. Górna kondygnacja ryzalitu otwierała się triadą arkadowych okien, tak charakterystycznych dla realizacji nawiązujących do willowego budownictwa renesansowych Włoch. Wysocko Wielkie jest znane w dokumentach co najmniej od 1298 roku. W XVI wieku właścicielami byli najpierw Gniazdowscy i Zborowscy, pod koniec XVI wieku i w wieku XVII Wysoccy, w 1674 roku Jan Radzimski herbu Nałęcz, później Żychlińscy i Nowowiejscy, następnie Józef Kostro i jego żona Anna z Mniszewskich, a także Wierzchlejscy. Pod koniec XVIII wieku znalazło się w rękach Skórzewskich i ich własnością pozostawało jeszcze przez część XIX wieku. Potem należało do Skarbków, a od 1877 roku do drugiej wojny światowej do Szembeków – w 1881 roku Stanisława Szembeka, a od 1901 roku Bogdana Szembeka. Maria Szembek (ur. 1909), córka właściciela Wysocka Wielkiego Bogdana Szembeka, niepokalanka, w zakonie siostra Letycja od Miłości Bożej, została zamordowana w 1944 roku przez Ukraińców pod Buczaczem.

W 1939 roku właścicielem Wysocka Wielkiego był hr. Bogdan Szembek. Majątek w 1926 roku liczył 802 hektary, miał gorzelnię i torfiarnię.

Rusibórz

5Dwór w dzisiejszym swym kształcie pochodzący z 1905 roku, niewykluczone jednak, że powstały z przebudowy starszej siedziby, parterowy, nakryty dachem naczółkowym, z pozornym ryzalitemna osi zwieńczonym trójkątnym frontonem i opiętym czterema lizenami.

Rusibórz w XVI i XVII wieku należał do Cieleckich, w tym, w 1618 roku, do podczaszego poznańskiego Krzysztofa Cieleckiego. Potem być może do jezuitów. W 1793 roku własność Józefa Krzyżanowskiego, który do 1789 roku był skarbnikiem poznańskim. Później w rękach Laszczyńskich, Grabskich i w końcu, co najmniej od 1889 roku do drugiej wojny światowej, Plucińskich, których główną siedzibą był Swadzim. Felicjan Pluciński (ur. 1903), właściciel Rusiborza, został zamordowany przez Rosjan w 1945 roku.

W 1939 roku właścicielem Rusiborza był Felicjan Pluciński. Majątek w 1926 roku liczył 400 hektarów.