Rzemiechów

InternetProsty piętrowy dwór, nakryty dachem czterospadowym, poprzedzony na osi murowanym gankiem, na którym balkon. Dom wzniesiony pod koniec XIX lub na początku XX wieku.

Rzemiechów jest znany w dokumentach zapewne co najmniej od 1303 roku. W XVI wieku należał do Starkowieckich ze Starkówca. Jak pisze dawny autor, „w roku 1578 zarządzał tu Jędrzej Biestrzykowski imieniem panien Starkowieckich”. W XVII wieku wciąż własność Starkowieckich, ale już co najmniej od 1677 roku Naramowskich. W pierwszej połowie XVIII wieku Rzemiechów był w rękach Watknowskich, a od 1746 roku Sokolnickich. Za dziedzictwa Sokolnickich w dworze była kapliczka i kapelan. W XIX i XX wieku własność Chetkowskich: w 1881 roku Franciszka, a w okresie międzywojennym początkowo Józefa (1868-1954), pierwszego polskiego starosty w Koźminie w 1919 roku, a następnie jego syna Michata. Dwaj bracia Michała, Edmund Dersław (ur. 1920) i Franciszek (ur. 1899), zginęli w kampanii wrześniowej, a dwie siostry, Zofia Baranowska (ur. 1906) oraz Halina Niegolewska (ur. 1917) wraz z córką Wandą, zginęły w czasie bombardowania Warszawy we wrześniu 1939 roku.

W 1939 roku Rzemiechów należał do Michata Chetkowskiego. Majątek w 1926 roku liczył 427 hektarów.

Mełpin

3Bardzo zgrabny, parterowy dwór z trzyosiową wystawką mansardowego dachu i gankiem niosącym balkon. Półokrągłe, z ozdobnymi obramieniami i poprzedzielane pilastrami okna parteru dodają charakteru i ożywiają elewację frontową dworu. Dwór zbudowany dla Wiktora Unruga około 1910 roku przypomina dwory budowane przez Stawskiego czy Boreckiego w tak zwanym stylu polskim.

Mełpin w dokumentach występuje niezwykle wcześnie, gdyż już w 1181 roku wymieniony został wśród dóbr benedyktyńskich. Zwał się niegdyś Matpinem, ale jego właściciele, a także mieszkańcy chętnie przyjęli zniemczoną nazwę „Melpin”, którą potem spolonizowali. Woleli nie wracać do budzącej jak widać nieprzyjemne skojarzenia pierwotnej nazwy. W XIX i XX wieku Mełpin był własnością Unrugów. Z tej znanej rodziny mającej gatąź polską i niemiecką, ale nie z Metpina, pochodził kontradmirał Józef Unrug, dowódca floty polskiej od 1925 roku, dowódca obrony Helu w 1939 roku.

W roku 1939 Metpin był własnością Jadwigi Unrug. Majątek w 1926 roku liczył wraz z folwarkiem Lubiatowo 643 hektary.

Chwalibogowo

2Okazały i dobrej klasy artystycznej piętrowy pałac w Chwalibogowie został wybudowany w nawiązaniu do architektury francuskiej XVII wieku, a szczególnie do dziet jej czołowego twórcy Franęois Mansarta. Tak zwanym mansardowym dachem oraz wyższym od głównego korpusu ryzalitem środkowym nakrytym wysokim i bardzo stromym, płasko ściętym dachem przypomina pałac w Zakrzewie niedaleko Gniezna. Bardzo „francuski” charakter ma dekoracja: boniowanie parteru, półokrągło zamknięte okna dolnej – a prostokątne okna wyższej kondygnacji, gzymsy, ładne lukarny w dachu. Pałac w Chwalibogowie został wybudowany w końcu XIX wieku, a jego dobry poziom artystyczny kwalifikuje go do czołówki dzieł tak zwanego kostiumu francuskiego w Wielkopolsce, który był stosowany od późnych lat sześćdziesiątych XIX wieku aż do początku XX wieku. Chwalibogowo należało w XIX wieku do Kęszyckich, w XX wieku do Myszkowskich. W roku 1939 właścicielem Chwalibogowa był podpułkownik A. Myszkowski. Majątek w 1926 roku liczył 737 hektarów.

Grab

1Wielki kolumnowy portyk w głównej fasadzie dworu w Grabiu dowodzi, jak żywa była i jak bardzo zrośnięta z polską tradycją sztuka klasycyzmu, nie na darmo sto lat później nazwana – w połączeniu z innymi elementami architektonicznymi – stylem polskim bądź krajowym. Przechodziły i odchodziły mody na gotyk, renesans czy barok, a klasycyzm od końca XVIII wieku aż po okres międzywojenny, a nawet pojawiający się i w naszych czasach, zawsze był bliski polskiemu sercu. Surowa, pozbawiona bogatszych dekoracji fasada tego zbudowanego w początkach XIX wieku piętrowego dworu, być może według projektów Stanisława Zawadzkiego, jest wystarczająco ładna właśnie dzięki prostocie i szlachetności kolumnowego portyku. Z boku wieża i po przeciwnej stronie skrzydło dobudowane później.

Miejscowość w końcu XIV wieku była w rękach rodu Wczeliczów, z których wywodzili się Grabscy herbu Wczele wymieniani jako dziedzice całości lub części od początku XVI do połowy XVII wieku. Potem własność Koźmińskich, Prusimskich, Molskich, Ponińskich, Rudnickich, a przed 1791 rokiem Pruskich, dla których zapewne powstał dwór. Po nich, krótko po połowie następnego stulecia, miejscowość trafita do Mateckich. Około roku 1880 Grab przeszedł w ręce Mycielskich, a później Taczanowskich.

W 1930 roku Grab był własnością Edmunda Taczanowskiego. Majątek w 1926 roku liczył 850 hektarów.

Piękny pałac

15Pałac został wybudowany zaraz po roku 1910. Bryła głównego korpusu wzbogacona o podwójnie wyłamany ryzalit głównego wejścia z okazałym jońskim portykiem kolumnowym oraz o wysunięte ryzality po obu stronach korpusu głównego. Korpus główny i ryzality nakryte wysokimi łamanymi dachami polskimi, które w odróżnieniu od typowego francuskiego dachu mansardowego mają znacznie mniejszy stopień załamania górnej połaci dachu w stosunku do dolnej, co sprawia, że wystawa dachowa jest znacznie bardziej okazała, a dachy wyższe. Roger Stawski wybudował lub radykalnie przebudowa) pałace w Skoraszewicach. Starym Sielcu czy też dwory w Cichowie i Chudobczycach, a także wyjątkowo udany, pełen wdzięku i charakteru dwór w Dakowach Mokrych. Wszystkim wznoszonym i przebudowywanym rezydencjom nadawał cechy tak zwanego kostiumu narodowego. W roku 1939 właścicielką Dłoni była księżna Maria Otylia Drucka-Lubecka. Majątek w 1926 roku liczył 737 hektarów, miał gorzelnię, cegielnię i mleczarnię.