Szołdry

12Wzniesiony w XVIII wieku dla Zakrzewskich dwór na początku XIX wieku poszerzono, być może podwyższono, a w drugiej połowie XIX wieku rozbudowano przez dodanie obustronnego ryzalitu środkowego. Korpus gtówny nakryty płaskim dachem czterospadowym.

Szotdry były gniazdem bardzo zasłużonej rodziny Szotdrskich herbu Łodzią, która wydała siedmiu senatorów i jednego kawalera maltańskiego. Szołdrscy jako właściciele Szołdr występowali co najmniej od 1388 roku. W XVIII wieku miejscowość była własnością Wilczyńskich i Zakrzewskich, a w XIX wieku i aż do drugiej wojny światowej Chłapowskich.

W 1939 roku właścicielem Szołdr był Stanisław Chłapowski. Majątek w 1926 roku liczył 893 hektary.

Wytomyśl

13Dwór klasycystyczny z początku XIX wieku, odbudowany po spaleniu w latach 1957-1966 zaskakująco poprawnie jak na socjalizm, z zachowaniem dawnego kształtu. Parterowy, z okazałym piętrowym ryzalitem zwieńczonym trójkątnie, nakryty wysokim łamanym dachem, w którym mieszkalne piętro.

Wytomyśl występuje w dokumentach co najmniej od 1250 roku. W XVI wieku miał tu swoje działy Marcin Ostroróg Lwowski. Później miejscowość należała do Opalińskich, pod koniec XVII wieku do Unrugów, w XVIII i XIX wieku do Szotdrskich.

W 1926 roku właścicielem Wytomyśla był Kościół katolicki. Majątek liczył 113 hektarów.

Będlewo

14XIX wiek zapatrzony w średniowiecze starał się jego formy dostosowywać do nowych realiów. Wieże, wykusze, krenelaże, sterczyny – prócz funkcji dekoracyjnej – zostają wykorzystane na klatki schodowe, pokoje mieszkalne, balustrady i kominy. Tym samym pierwowzór, jakim był gotycki zamek, zostaje przekształcony w wygodną rezydencję XIX-wiecznego ziemianina, bankowca, potentata przemysłowego. Najlepszym tego przykładem jest zbudowana w 1866 roku dla Bolesława Potockiego rezydencja w Będlewie, która, choć posiada wiele średniowiecznych form, jest bardziej wygodnym pałacem aniżeli obronnym zamkiem. Ładny neogotycki pałac jest harmonijnym konglomeratem mniejszych i większych brył – wież, przybudówek, ryzalitów. Jego piętrowa część środkowa została podkreślona murowanym arkadowym gankiem mieszczącym główne wejście do pałacu. Skomplikowany uktad wnętrz oraz bardzo bogata ich dekoracja to wzory czerpane z angielskiego neogotyku.

Park w Będlewie

15Park w Będlewie znany był swego czasu z rzadkich okazów drzew. Niegdyś powszechnie zwiedzany, zaprojektowany przez berlińskiego ogrodnika Rotera. Będlewo było własnością rodu Łodziów, którego gałąź posiadająca Będlewo przyjęta z czasem nazwisko Będlewskich. Później należało do Malechowskich herbu Habdank, a w XVII wieku do Grodzickich. W 1694 roku nabyte zostało przez burgrabiego poznańskiego Przectawa Potockiego. W końcu XIX wieku z dóbr Potockich z Będlewa powstała ordynacja. Bolesław Potocki z Będlewa, dla którego wybudowany został pałac, udziałowiec słynnego banku Kwilecki, Potocki i S-ka, za swe zasługi dla wiary i Kościoła otrzymał od papieża Leona XIII dziedziczny tytuł hrabiowski. Aktywny społecznie na wielu polach ofiarował też plac w Poznaniu pod Teatr Polski, zwany stąd Teatrem w Ogrodzie Potockiego. W roku 1912 ordynatem na Będlewie był hr. Józef Potocki. W 1926 roku właścicielką Będlewa była Helena Miączyńska, w roku 1939 Elżbieta Ledóchowska. Dobra będlewskie wraz z folwarkami liczyły w 1926 roku 2731 hektarów.

Stary Tomyśl

5Dwór barokowy, zbudowany w drugiej połowie XVIII wieku przez Szołdrskich, parterowy, z mieszkalnym poddaszem ukrytym w mansardowym czterospadowym dachu, w którym obszerna wystawka zwieńczona wolutowym szczytem.

W Starym Tomyślu znajduje się również okazały pałac zbudowany w 1916 roku, poważnie zniekształcony ohydną, powojenną przebudową w najgorszym wydaniu. Pozostał arkadowy portyk poprzedzający wejście. W Wielkopolsce nie jest to jedyny wypadek tak barbarzyńskiego traktowania zabytków przeszłości.

Stary Tomyśl, zwany niegdyś Tomyślem, znany jest od 1294 roku. Po założeniu Nowego Tomyśla nazywany Starym Tomyślem. W XVIII wieku należał do Szołdrskich. Przed 1845 rokiem przeszedł w ręce niemieckie.

W 1939 roku Stary Tomyśl należał do Niemca Maksymiliana von Ponceta. Majątek w 1926 roku liczył 2225 hektarów i miał gorzelnię.